Birçok kişi NACE kodu ararken en büyük sorunu daha ilk adımda yaşar: faaliyetin resmî adını bilmez. Günlük hayatta herkes işini aynı kelimelerle anlatmaz. Bir kişi “sosyal medya işi yapıyorum” der, diğeri “dijital pazarlama”, bir başkası “reklam yönetimi” ya da “içerik üretimi” ifadesini kullanır. Benzer şekilde “kuaför”, “güzellik merkezi”, “bakım hizmeti”, “organizasyon”, “danışmanlık”, “yazılım” ya da “e-ticaret” gibi kelimeler günlük kullanımda çok yaygındır; fakat bunların resmî faaliyet sınıflandırmasındaki karşılıkları her zaman birebir aynı başlıkta bulunmayabilir. İşte bu yüzden doğrudan kod aramak yerine terimden koda gitmek çoğu kullanıcı için daha sağlıklı bir başlangıçtır.
Terimden koda gitmek, özellikle resmî faaliyet ismini bilmeyen veya iş modelini tam teknik dille tarif edemeyen kişiler için güçlü bir karar destek yöntemidir. Çünkü kullanıcı önce kendi zihnindeki kelimeyle aramaya başlar, sonra sistem onu daha resmî ve yapısal sınıflandırmaya yaklaştırır. Bu yaklaşım, tek adımda doğru sonucu bulmayı vaat etmez; fakat yanlış alana sapma riskini önemli ölçüde azaltır. İnsanların günlük iş dili ile GİB veya sınıflandırma dili arasındaki boşluğu kapatması açısından da çok işlevseldir.
Neden doğrudan resmî adı bilmek her zaman mümkün değildir?
Türkiye’de işletmelerin büyük bölümü faaliyetlerini gündelik, sektörel ya da pazarlama odaklı kelimelerle ifade eder. Bir esnaf “telefon tamiri” der, bir ajans “marka yönetimi” der, bir girişim “platform işletiyoruz” der, bir uzman “danışmanlık yapıyorum” der. Ancak resmî sınıflandırma çoğu zaman bu kelimeleri olduğu gibi kullanmaz ya da daha dar bir kapsamla tanımlar. Bu yüzden kullanıcı yalnızca kendi bildiği ifadeye sadık kalırsa, ya yanlış koda yönelir ya da aradığı sonucu hiç bulamaz.
Buradaki temel sorun bilgi eksikliği değil, dil farkıdır. İnsanların bildiği terimler ile veri setinin örgütlendiği terimler birebir örtüşmez. Bu fark yüzünden kullanıcı kendini “yanlış arama yapıyorum galiba” hissi içinde bulur. Oysa aslında ihtiyaç duyduğu şey, gündelik dili sınıflandırma diline çevirecek bir köprüdür. Bu noktada terim sözlüğü gibi araçlar büyük kolaylık sağlar; çünkü aramayı kullanıcının bildiği yerden başlatır.
Terim araması neden daha doğal bir başlangıç sunar?
Terim tabanlı arama, kullanıcının zihnindeki kelimeyi cezalandırmaz; tersine onu başlangıç verisi olarak kabul eder. Bu, özellikle ilk kez şirket kuranlar, muhasebe veya hukuk altyapısı olmayan girişimciler ve faaliyetini yalnızca pratik dille tarif eden küçük işletmeler için çok önemlidir. Kullanıcı “kuaför” yazdığında önce saç bakımının, güzellik hizmetlerinin ya da ilgili alt faaliyetlerin bulunduğu alanlara yaklaşır. “Yazılım” yazdığında doğrudan tek bir sonuca kilitlenmek yerine, programlama, danışmanlık, destek veya platform hizmeti gibi ayrışan eksenleri fark etmeye başlar.
Bu yaklaşım aynı zamanda kod seçiminde aşırı kesinlik baskısını da azaltır. Çünkü kullanıcı hemen altılı kod seçmeye zorlanmaz; önce yakın terimler üzerinden faaliyet evrenini tanır. Böylece “ilk bulduğumu aldım” mantığından çıkıp “doğru kümeye yaklaştım, şimdi daraltıyorum” mantığına geçer. Bu geçiş, kod seçiminin kalitesini ciddi biçimde artırır.
Terimden başlayan yol yine de hiyerarşiye bağlanmalıdır
Elbette terim araması tek başına yeterli değildir. Doğru yöntem, terimden başlayıp hiyerarşiye inmektir. Çünkü kullanıcı günlük dilden gelen kelimeyle ilgili sınıfı ya da faaliyeti bulduktan sonra, bunun hangi bölüm ve sınıf mantığı içinde yer aldığını da görmelidir. Aksi halde terim yalnızca yüzey benzerliği yaratır. Özellikle birden fazla anlam taşıyan kelimelerde bu risk büyüktür. “Danışmanlık” bunun en iyi örneklerinden biridir; finansal danışmanlık, yönetim danışmanlığı, bilişim danışmanlığı, teknik danışmanlık veya eğitim
